Czym jest rak szyjki macicy i jak często występuje u kobiet w Polsce?
Od 19 do 25 stycznia trwa Europejski Tydzień Walki z Rakiem Szyjki Macicy – dobry moment, by przypomnieć, że to jeden z nielicznych nowotworów, któremu naprawdę można skutecznie zapobiegać. Regularna cytologia, test HPV i szczepienia ratują zdrowie i życie, a choroba wykryta wcześnie jest w pełni wyleczalna. Warto wiedzieć, na co zwrócić uwagę i z jakich bezpłatnych badań oraz szczepień mogą skorzystać mieszkanki Legionowa.
Czym jest rak szyjki macicy i jak często występuje u kobiet w Polsce?
Rak szyjki macicy jest nowotworem rozwijającym się w szyjce macicy (jest to dolna część macicy, która łączy trzon macicy z pochwą). Nowotwór ten powstaje na skutek niekontrolowanego wzrostu atypowych komórek.
Może rozwijać się latami, nie powodując specyficznych objawów, dlatego tak ważne jest regularne odwiedzanie gabinetu ginekologicznego oraz wykonywanie badań profilaktycznych (test HPV i cytologia)
Rak szyjki macicy wykryty na wczesnym etapie jest w pełni wyleczalny. Badanie, które służy do jego zdiagnozowania to cytologia [onkopedia.pl/wiedza/cytologia-czym-jest-przygotowanie-przebieg-i-wyniki/] – najlepsza i najdokładniejsza jest cytologia płynna (LBC).
W latach 2013–2022 stwierdzano w Polsce średnio 2,5 tys. nowych zachorowań rocznie, co stanowiło 7 przypadków dziennie. Rak szyjki macicy to czwarty na świecie, piąty w Europie i siódmy w Polsce nowotwór kobiet.
Kobiety w wieku poniżej 20 lat rzadko chorują na raka szyjki macicy.
Zachorowalność na ten nowotwór wzrasta wraz z wiekiem. Na raka szyjki macicy najczęściej chorują kobiety w wieku średnim (45-65 lat), stanowiąc ponad 50% kobiet chorujących na ten nowotwór.
Czym jest wirus HPV , w jaki sposób można się nim zarazić i jaki ma wpływ na rozwój raka szyjki macicy?
Wirus HPV (Human Papillomavirus) to ludzki wirus brodawczaka. Nosicielami wirusa są zarówno kobiety, jak i mężczyźni.
Istnieje ponad 200 typów HPV, w tym typy niskiego ryzyka, które wywołują m.in. niezłośliwe brodawki narządów płciowych (kłykciny) i brodawczaki. Za raka szyjki macicy i inne choroby nowotworowe odpowiedzialne są typy wirusa HPV o wysokim potencjale onkogennym (typy 16 i 18).
Do zakażenia HPV dochodzi drogą płciową, najczęściej w początkowym okresie po rozpoczęciu aktywności seksualnej. W ciągu swojego życia 80% aktywnych seksualnie kobiet i mężczyzn było lub będzie zakażonych HPV
Czy zakażenie HPV zawsze prowadzi do raka szyjki macicy?
Nie, Zakażenie HPV poza rakiem szyjki macicy może prowadzić również do raka odbytu, pochwy, sromu, prącia, przestrzeni ustno-gardłowej oraz okolic głowy i szyi.
Jakie objawy mogą świadczyć o raku szyjki macicy i dlaczego często pojawiają się dopiero w zaawansowanym stadium?
Rak szyjki macicy często, zwłaszcza na początku, nie daje żadnych objawów. Z tego powodu wiele kobiet nie wie, że choruje. Dlatego tak ważne są systematyczne badania profilaktyczne obejmujące badanie cytologiczne, które pozwala na wykrycie bardzo wczesnych zmian (w tym przednowotworowych) w obrębie szyjki macicy.
U części pacjentek we wczesnym stadium choroby mogą pojawiać się krwawienia, plamienia międzymiesiączkowe, obfitsze niż zwykle miesiączki, plamienia podczas lub po stosunku z przezroczystymi lub cuchnącymi upławy.
W wyższych stopniach zaawansowania choroby pojawia się ból w obrębie miednicy, krew w moczu lub nietrzymanie moczu.
Na czym polegają badania profilaktyczne (cytologia, test HPV) i jak często należy je wykonywać?
Profilaktyka raka szyjki macicy obejmuje działania mające na celu zapobieganie chorobie oraz wczesne wykrywanie zmian przednowotworowych (profilaktyka pierwotna i wtórna)
Profilaktyka pierwotna ma na celu zmniejszenie ryzyka zachorowania na raka szyjki macicy poprzez unikanie czynników ryzyka oraz zwiększenie odporności organizmu. Obejmuje:
-
Szczepienia przeciwko wirusowi HPV: Szczepienia są najskuteczniejszą formą profilaktyki pierwotnej. W Polsce od 1 czerwca 2023 roku funkcjonuje program szczepień dla dzieci (dziewczynek i chłopców) po ukończeniu 9. roku życia, który jest finansowany przez Ministerstwo Zdrowia i każde dziecko w wieku 9-14 lat ma bezpłatne szczepienie przeciwko HPV. Szczepienia te są zalecane i dobrowolne, a ich celem jest ochrona przed najgroźniejszymi typami wirusa HPV, które mogą prowadzić do raka szyjki macicy.
-
Edukacja zdrowotna: Zwiększenie świadomości kobiet na temat czynników ryzyka oraz znaczenia zdrowego stylu życia, co może pomóc w zapobieganiu zakażeniom HPV.
Profilaktyka wtórna koncentruje się na wczesnym wykrywaniu raka szyjki macicy, co pozwala na skuteczniejsze leczenie. Kluczowe działania w ramach profilaktyki wtórnej to:
Badania cytologiczne: Regularne badania cytologiczne (Pap test) są zalecane dla kobiet w wieku 25-59 lat co 3 lata. Badania te pozwalają na wykrycie zmian przedrakowych i raka we wczesnym stadium, co znacząco zwiększa szanse na skuteczne leczenie.
Testy na obecność wirusa HPV. W ramach badań przesiewowych NFZ dla kobiet w wieku 19-64 lata można wykonywać testy HPV HR z materiału pobranego z dróg rodnych (tak jak w cytologii) na obecność wirusa HPV, co pozwala na wczesne wykrycie zakażeń, które mogą prowadzić do zmian przedrakowych. Jeśli wynik tego testu HPV HR będzie dodatni, z tej samej próbki wykonuje się cytologię płynną (LBC). Uwaga nie wykrycie HPV w tym teście nie zwalnia z wykonania cytologii, którą można zrobić 1 raz na 3 lata w ramach NFZ.
Link do listy poradni realizujących bezpłatny test HPV HR (wybierz profilaktyka raka szyjki macicy) [https://gsl.nfz.gov.pl/GSL/GSL/ProgramyProfilaktyczne]
Dla kogo przeznaczone są szczepienia przeciwko HPV i czy warto zaszczepić się także w dorosłym wieku?
W Polsce mamy dwie możliwości skorzystania z bezpłatnych szczepień przeciw HPV:
-
Powszechny program bezpłatnych szczepień przeciw HPV [https://www.gov.pl/web/zdrowie/dla-swiadczeniodawcow] jedną z dwóch szczepionek Gardasil 9 lub Cervarix. Program ten obejmuje szczepienia dziewcząt i chłopców w wieku od ukończenia 9 lat do 14 lat. Szczepienie można wykonać we wszystkich punktach POZ, które realizują szczepienia ochronne u dzieci lub w ramach programu szczepień przeciw HPV organizowanych w szkołach. Nie potrzebna jest recepta.
-
Dzieci, które z racji wieku nie kwalifikują się do powszechnego programu bezpłatnych szczepień przeciw HPV, mogą skorzystać z bezpłatnej szczepionki Cervarix [https://szczepienia.pzh.gov.pl/wiecej-mozliwosci-refundacji-szczepionek/?wersja=dla-pacjentow] dostępnej w ramach refundacji w aptece (bezpłatna dla dzieci do ukończenia 18 roku życia). W tym wypadku potrzebna jest recepta wystawiona przez lekarza na szczepionkę bezpłatną w ramach refundacji w aptece. Szczepionkę odbieramy w aptece. Kwalifikacja do szczepienia i szczepienie przebiega już w POZ.
Szczepienie dla osób dorosłych. Optymalny czas na wykonanie szczepienia to okres przed inicjacją seksualną, ale też wiemy, że tym samym typem HPV można się zarazić więcej niż raz w ciągu życiu. Dlatego osoba aktywna seksualnie również może odnieść korzyść ze szczepienia (dotyczy to i kobiet, i mężczyzn). Szczepienie osoby już zakażonej którymś z typów HPV, których antygeny znajdziemy w szczepionce przeciw HPV, nie jest szkodliwe ani niebezpieczne, ale nie działa profilaktycznie względem tego typu.
W Polsce osoby dorosłe po ukończeniu 18 r.ż mogą skorzystać z 50 % refundacji na szczepionkę Cervarix , która jest objęta refundacją.
Czy szczepienie przeciw HPV jest bezpieczne i jakie daje korzyści zdrowotne?
Poddając się szczepieniu przeciw HPV zmniejszamy o ponad 90% ryzyko wystąpienia zmian przedrakowych i zachorowania na raka szyjki macicy oraz inne choroby nowotworowe.
W Australii osiągnięto ponad 90 % wyszczepialność, która już od roku 2007 wprowadziła powszechne szczepienia przeciw HPV dla dziewcząt, a kilka lat później także chłopców. Jednym z efektów tych działań jest fakt, że w ostatnich latach nie odnotowano ani jednego przypadku raka szyjki macicy u kobiet poniżej 25. roku życia.
W Polsce od 1 czerwca 2023 r. mamy powszechny program szczepień przeciw HPV w ramach którego są realizowane bezpłatne szczepienie chłopców i dziewczynek w wieku 9-14 lat. Aktualnie w Polsce mamy poziom wyszczepialności 16,5%, na Mazowszu 19,5%, a dla przykładu w powiecie legionowskim blisko 28%.
Szczepionka jest najbardziej skuteczna u osób, które nie zetknęły się jeszcze z HPV. Dlatego najlepiej ją podać przed rozpoczęciem kontaktów seksualnych.
Szczepienia przeciw HPV zapobiegają zakażeniom HPV i obok regularnych badań cytologicznych stanowią element profilaktyki przeciwnowotworowej. Należy jednak pamiętać, że szczepienie nie zastępuje profilaktycznych badań szyki macicy (cytologia).
Zgromadzone dane na temat bezpieczeństwa szczepionek przeciw HPV nie wykazują niepokojących sygnałów. Nie wykazano związku między podaniem szczepionki a występowaniem ciężkich powikłań.
Szczepionki przeciw HPV są bezpieczne i dobrze tolerowane. Na świecie od ponad 15 lat podano już kilkaset milionów dawek szczepionek przeciw HPV. Bezpieczeństwo szczepionek przeciw HPV jest dokładnie monitorowane od 2006 roku, kiedy wprowadzono na świecie pierwszą szczepionkę. Mamy mocne dowody naukowe potwierdzające dobry profil bezpieczeństwa szczepionek przeciw HPV. Badań jest tak dużo, że można wręcz powiedzieć, że szczepionki przeciw HPV należą do najwnikliwiej przebadanych pod względem bezpieczeństwa preparatów szczepionkowych.
Jakie są metody leczenia raka szyjki macicy i dlaczego wczesne wykrycie choroby ma kluczowe znaczenie?
Można wyleczyć stany przedrakowe związane z zakażeniem HPV, pod warunkiem wczesnego ich rozpoznania. Natomiast leczenie raka szyjki macicy i innych chorób nowotworowych wywołanych przez HPV, nie zawsze jest skuteczne, co grozi dalszym rozwojem choroby i/lub powstaniem przerzutów. Zaawansowany rak stanowi zagrożenie życia.
Opracowanie
Lek. Grzegorz Zagórski
Centrum Medyczne Goldenmed [www.goldenmed.pl]
Centrum Medyczne Startmed [https://startmed.eu/]
Źródłu:
-
Platforma : Szczepieniainfo.pl
-
Materiały Ministerstwa Zdrowia
-
Materiały z kursów w ramach specjalizacji
Szczepienie przeciw LUDZKIEMU WIRUSOWI BRODAWCZAKA (HPV) w Legionowie
NZOZ MEDIQ, ul. marsz.J. Piłsudskiego 20, Legionowo tel. 22 767-59-59
Szczepienie jest zalecane po ukończeniu 9 roku życia do ukończenia 14 roku życia, wykonywane jest w ramach powszechnego programu szczepień bez względu na złożoną deklarację POZ. Rodzice młodzieży między 15 a 18 rokiem życia mogą odebrać bezpłatną szczepionkę z apteki na podstawie recepty wystawionej przez lekarza POZ.
Osoby dorosłe mogą zakupić szczepionkę w aptece na podstawie recepty; zaszczepić się można bez względu na wiek.
Koszt pojedynczego szczepienia wraz z preparatem szczepionki 650 zł; pakiet w schemacie 3 dawek szczepionki - koszt 1800 zł.
Rejestracja pacjenta na szczepienie odbywa się telefonicznie bądź osobiście.
NZOZ LEGIONOWO, ul. gen. J. Sowińskiego 4, Legionowo tel. 22 774-51-51 e-mail: rejestracja@nzozlegionowo.pl
Realizuje szczepienia HPV w ramach podstawowej opieki zdrowotnej zgodnie z wytycznymi Programu Szczepień Ochronnych.
Dorośli, którym nie przysługuje refundacja mają możliwość zaszczepienia się odpłatnie. Cena szczepionki uzależniona jest od rodzaju wybranego wariantu.
Rejestracja pacjenta na szczepienie odbywa się telefonicznie, osobiście bądź za pośrednictwem poczty elektronicznej.
NZOZ ZDROWIE, ul. gen. J. Sowińskiego 15A, Legionowo tel. 22 774-20-25
Szczepienie HPV jest wykonywane bezpłatnie dla dzieci między 9 a 14 rokiem życia jest refundowane przez Sanepid, młodzież między 15 a 18 rokiem życia ma również możliwość bezpłatnego szczepienia na podstawie recepty.
Dorośli, którym nie przysługuje refundacja mają możliwość zaszczepienia się odpłatnie. Cena szczepionki uzależniona jest od rodzaju wybranego wariantu.
Rejestracja pacjenta na szczepienie odbywa się telefonicznie bądź osobiście.
EL-MED PRZYCHODNIA LEKARZY SPECJALISTÓW, ul. Zygmunta Krasińskiego 70, Legionowo tel. 22 784-57-24
Bezpłatne szczepienia przeciwko HPV prowadzone są dla dzieci w wieku 9-14 lat zgodnie z programem i zasadami szczepień NFZ dostępnymi pod linkiem: [https://www.gov.pl/web/zdrowie/dla-swiadczeniodawcow]
Rodzice młodzieży między 15 a 18 rokiem życia mogą odebrać bezpłatną szczepionkę z apteki na podstawie recepty wystawionej przez lekarza POZ
Dorośli, którym nie przysługuje refundacja mają możliwość zaszczepienia się odpłatnie, koszt jednego szczepienia to 700.00 zł.
Pacjent musi się zarejestrować na szczepienie oraz wnieść opłatę.
Wojskowy Instytut Medyczny Szpital w Legionowie, ul. Zegrzyńska 8, Legionowo tel. 22 330-56-50
Szczepienie HPV jest wykonywane bezpłatnie dla dzieci między 9 a 14 rokiem życia jest refundowane przez Sanepid, a młodzież między 15 a 18 rokiem życia ma również możliwość bezpłatnego szczepienia na podstawie recepty.
Dorośli, którym nie przysługuje refundacja mają możliwość zaszczepienia się odpłatnie. Cena szczepionki uzależniona jest od rodzaju wybranego wariantu.
Rejestracja pacjenta na szczepienie odbywa się telefonicznie bądź osobiście.
PRZYCHODNIA LEKARSKA PULS ul. Aleja 1 Dywizji Zmechanizowanej 16, Legionowo tel. 22 774-10-33
Dorośli mają możliwość zaszczepienia się odpłatnie. Cena szczepionki uzależniona jest od rodzaju wybranego wariantu.
Rejestracja pacjenta na szczepienie odbywa się telefonicznie bądź osobiście.
NZOZ MEDICA PERFECT, ul. Zwycięstwa 2, Legionowo tel. 22 772-00-44
Szczepienie HPV jest wykonywane bezpłatnie dla dzieci między 9 a 14 rokiem życia jest refundowane przez Sanepid, młodzież między 15 a 18 rokiem życia ma również możliwość bezpłatnego szczepienia na podstawie recepty.
Dorośli, którym nie przysługuje refundacja mają możliwość zaszczepienia się odpłatnie. Cena szczepionki uzależniona jest od rodzaju wybranego wariantu.
Rejestracja pacjenta na szczepienie odbywa się telefonicznie bądź osobiście.
NZOZ LEGIO-MED, ul. Husarska 14, Legionowo tel. 22 784-51-34
Szczepienie HPV jest wykonywane bezpłatnie dla dzieci między 9 a 14 rokiem życia jest refundowane przez Sanepid, młodzież między 15 a 18 rokiem życia ma również możliwość bezpłatnego szczepienia na podstawie recepty.
Dorośli, którym nie przysługuje refundacja mają możliwość zaszczepienia się odpłatnie. Cena szczepionki uzależniona jest od rodzaju wybranego wariantu.
Rejestracja pacjenta na szczepienie odbywa się telefonicznie bądź osobiście.
PRZYCHODNIA ESKULAP, ul. Tadeusza Kościuszki 4, Legionowo tel. 22 784-29-99
Szczepienie HPV jest wykonywane bezpłatnie dla dzieci między 9 a 14 rokiem życia jest refundowane przez Sanepid, młodzież między 15 a 18 rokiem życia ma również możliwość bezpłatnego szczepienia na podstawie recepty.
Dorośli, którym nie przysługuje refundacja mają możliwość zaszczepienia się odpłatnie. Cena szczepionki uzależniona jest od rodzaju wybranego wariantu.
Badanie- płynna cytologia w Legionowie
Płynna cytologia jest badaniem przesiewowym realizowanym w ramach Programu Profilaktyki Raka Szyjki Macicy, skierowanym do kobiet w wieku 25–64 lat. Badanie wykonywane jest raz na 5 lat i finansowane ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia. Dane dotyczące realizacji badania oraz jego wyniku są ewidencjonowane w systemie informatycznym programu profilaktycznego, co umożliwia monitorowanie przebiegu opieki profilaktycznej. Świadczenie może być wykonane w każdej placówce medycznej posiadającej umowę z NFZ na realizację programu. Rejestracja na badanie możliwa jest m.in. za pośrednictwem Internetowego Konta Pacjenta (IKP).
EL-MED PRZYCHODNIA LEKARZY SPECJALISTÓW, ul. Zygmunta Krasińskiego 70, Legionowo tel. 22 784-57-24
Płynną cytologię na NFZ może wykonać każda kobieta w wieku 25-64 lata raz na 5 lat jest to sprawdzane w systemie informatycznym trzeba się tylko umówić można to zrobić przez IKP
NZOZ MEDIQ, ul. marsz.J. Piłsudskiego 20, Legionowo tel. 22 767-59-59
Płynną cytologię może wykonać każda kobieta w wieku 25-64 lata raz na 5 lat jest to sprawdzane w systemie informatycznym przed badaniem jest robiony test na HPV jeśli jest pozytywny to wykonywane jest badanie.
NZOZ ZDROWIE, ul. gen. J. Sowińskiego 15A, Legionowo tel. 22 774-20-25
Płynną cytologię może wykonać każda kobieta w wieku 25-64 lata raz na 5 lat jest to sprawdzane w systemie informatycznym przed badaniem jest robiony test na HPV jeśli jest pozytywny to wykonywane jest badanie.
NZOZ LEGIO-MED, ul. Husarska 14, Legionowo tel. 22 784-51-34
Płynną cytologię może wykonać każda kobieta w wieku 25-64 lata raz na 5 lat jest to sprawdzane w systemie informatycznym lekarz decyduje czy wykonać to badanie
