Od słowa do zdrowia: Krztusiec - stara choroba w nowej odsłonie

Właśnie dlatego profilaktyka jest kluczem, a szczepienia pozostają najskuteczniejszym narzędziem, jakie mamy. Chronią nie tylko przed zachorowaniem, ale również przed ciężkim przebiegiem choroby, który w przypadku krztuśca może być szczególnie niebezpieczny dla najmłodszych. Co więcej, szczepionki budują tzw. odporność zbiorową – mur, który zatrzymuje chorobę, zanim zdąży się rozprzestrzenić.

W obliczu zagrożenia, powrót do rozmowy o zapomnianych chorobach i profilaktycznych szczepieniach jest koniecznością. To nie tylko medycyna, ale przede wszystkim odpowiedzialność – za siebie, za swoich bliskich i za tych, którzy z różnych powodów nie mogą się zaszczepić.

Poniżej, przedstawiamy podstawowe informacje o chorobie oraz możliwościach podjęcia działań profilaktycznych w postaci szczepień ochronnych.

Materiał opracowany został w oparciu o informacje pozyskane z Mediq Szpital i Poradnie Specjalistyczne.

• Czym jest krztusiec i jakie bakterie wywołują tę chorobę?

Krztusiec, nazywany też kokluszem, to ostra i bardzo zakaźna choroba bakteryjna dróg oddechowych, głównie tchawicy i oskrzeli. Objawia się długotrwałym, napadowym kaszlem, który bywa tak silny, że prowadzi do wymiotów lub bezdechu, zwłaszcza u niemowląt. Okres wylęgania trwa zwykle 7–10 dni, czasem do 21 dni.
Za krztusiec odpowiada przede wszystkim:
Bordetella pertussis – Gram-ujemna bakteria wywołująca typowy krztusiec.
Rzadziej chorobę mogą powodować:
Bordetella parapertussis – daje zwykle łagodniejszy przebieg.
Bordetella holmesii – bardzo rzadka przyczyna objawów podobnych do krztuśca.

• Jakie są objawy krztuśca u niemowląt, dzieci i dorosłych?

Niemowlęta:

• Bezdechy, sinienie skóry
• Słaby lub brak kaszlu
• Trudności w jedzeniu
• Czasem wymioty

Dzieci starsze:

• Napadowy, męczący kaszel
• Charakterystyczny świszczący wdech („pianie”)
• Wymioty po kaszlu
• Nasilenie napadów nocą

Dorośli:

• Przewlekły kaszel trwający ponad 2–3 tygodnie
• Napady kaszlu zwykle bez „piania”
• Nocny kaszel i zmęczenie

Dlaczego krztusiec jest szczególnie groźny dla niemowląt?

Krztusiec stanowi duże zagrożenie dla najmłodszych, ponieważ ich układ oddechowy jest niedojrzały i łatwo dochodzi do bezdechów,nie są jeszcze w pełni zaszczepione,choroba często przebiega nietypowo – zamiast kaszlu pojawiają się bezdechy,częściej dochodzi do ciężkich powikłań, takich jak zapalenie płuc czy niedotlenienie.
Z tego powodu niemowlęta mają najwyższe ryzyko hospitalizacji i zgonu.

Jak diagnozuje się krztusiec?

Najczęściej stosowane badania to:

PCR – podstawowe badanie

materiał: wymaz lub aspirat z nosogardła
najlepszy okres: do 3–4 tygodni od początku kaszlu

Posiew bakterii (kultura)

materiał: wymaz z nosogardła
najlepszy czas: pierwsze 2 tygodnie choroby

Badania serologiczne (przeciwciała IgG przeciw toksynie krztuścowej)

stosowane głównie u starszych dzieci i dorosłych
najlepszy okres: 2–8 tygodni od początku kaszlu

Na czym polega leczenie krztuśca?

Podstawą leczenia są antybiotyki makrolidowe:

• azytromycyna,
• klarytromycyna,
• erytromycyna.

Gdy nie można ich stosować — podaje się kotrimoksazol.
Antybiotyki łagodzą przebieg choroby i zmniejszają zakażalność, zwłaszcza jeśli zostaną podane wcześnie.

Jakie są zalecane szczepienia przeciw krztuścowi zgodnie z obowiązującym Kalendarzem Szczepień Ochronnych?

W Polsce obowiązuje:
Schemat podstawowy: 4 dawki w 2., 3–4., 5–6. oraz 16–18. miesiącu życia.

• Dawki przypominające: w 6. oraz w 14. roku życia.
• Dorośli: dawka przypominająca Tdap co 10 lat.
• Kobiety w ciąży: szczepienie Tdap między 27. a 36. tygodniem ciąży.

Kto ma prawo do bezpłatnych szczepień przeciw krztuścowi w Polsce?

Bezpłatne szczepienia należą się następującym grupom:

• dzieci w 2., 3–4., 5–6. i 16–18. miesiącu życia oraz w 6. i 14. roku życia,
• kobiety w ciąży (27–36. tydzień),
• wcześniaki (urodzone przed 37. tygodniem),
• dzieci z masą urodzeniową < 2500 g oraz dzieci, które nie mogą otrzymać szczepionki pełnokomórkowej (np. z powodu chorób neurologicznych) — wówczas dostępna jest szczepionka bezkomórkowa.

Dlaczego zaleca się dawki przypominające u dorosłych, w tym u kobiet w ciąży i osób mających kontakt z noworodkiem?

Odporność po szczepieniu lub przebytej chorobie z czasem słabnie — dawka przypominająca ponownie chroni przed zakażeniem.
Kobiety w ciąży przekazują przeciwciała dziecku, dzięki czemu noworodek ma ochronę w pierwszych miesiącach życia.
Szczepienie dorosłych z otoczenia niemowlęcia zmniejsza ryzyko przeniesienia choroby na dziecko.

Jak wygląda zachorowalność na krztusiec na terenie miasta Legionowo oraz powiatu legionowskiego?

Ze wstępnych informacji pozyskanych od Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Legionowie – w powiecie legionowskim odnotowano: w 2022 – 1 przypadek zachorowań, w 2023 – 3, 2024 – 117 i w 2025 – 41, analogicznie w Legionowie – w 2022 – 0 przypadków zachorowań, w 2023 – 2, w 2024 – 37, w 2025 – 13 (stan na 15 listopada).

W jakich placówkach na terenie miasta Legionowo można zaszczepić się?

Dzieci oraz kobiety w ciąży ( wg wytycznych) mogą bezpłatnie zaszczepić się
według kalendarza szczepień w placówkach podstawowej opieki zdrowotnej.

Pozostałe:

1. Mediq Szpital i Poradnie Specjalistyczne, ul. marsz. Józefa Piłsudskiego 20:
   1. odpłatne szczepienie osób dorosłych
2. Przychodnia Eskulap, ul. Tadeusza Kościuszki 4:
   1. możliwość odpłatnego zaszczepienia dotyczy pacjentów zadeklarowanych w przychodni
3. Wojskowy Instytut Medyczny Szpital w Legionowie, ul. Zegrzyńska 8:
   1. możliwość odpłatnego zaszczepienia pacjentów zadeklarowanych w przychodni
4. Przychodnia NZOZ Legionowo, ul. Sowińskiego 4:
   1. możliwość odpłatnego zaszczepienia
5. EL-MED Przychodnia Lekarzy Specjalistów, ul. Zygmunta Krasińskiego 70:
   1. możliwość odpłatnego zaszczepienia
6. Przychodnia Medica Perfect, ul. Zwycięstwa 2:
   1. możliwość odpłatnego zaszczepienia
7. Przychodnia Lekarska Puls, ul. Aleja I Dywizji Zmechanizowanej 16:
   1. możliwość odpłatnego zaszczepienia
8. Przychodnia Legio-Med, ul. Husarska 14:
   1. odpłatne szczepienie dla pacjentów zadeklarowanych do lekarza POZ
9. Świat Zdrowia Centrum Medyczne, ul. Sowińskiego 15A:
   1. odpłatne szczepienie dla pacjentów zadeklarowanych do lekarza POZ
10. Centrum Medyczne Goldenmed , ul. marsz. Józefa Piłsudskiego 33:
    1. możliwość odpłatnego zaszczepienia

Apteki, w których można zaszczepić się odpłatnie:

• Apteka Dr. Max, ul. Zegrzyńska 115, tel. 22 732 15 11
• Apteka Super-Pharm, ul. marsz. Józefa Piłsudskiego 33, tel. 22 463 45 95
• Apteka Ziko, ul. Jerzego Siwińskiego 11/u2, tel. 517 772 463
• Apteka Gemini, ul. marsz. Józefa Piłsudskiego 28/u4,u5, tel. 22 290 48 46