Od słowa do zdrowia- W rytmie zdrowego oddechu

Jakie objawy ze strony płuc i układu oddechowego powinny najbardziej niepokoić i skłonić do szybkiej wizyty u lekarza?

Do pilnej konsultacji lekarskiej powinny skłonić przede wszystkim:

• Duszność nagła lub narastająca, także spoczynkowa.
• Ból w klatce piersiowej zwłaszcza o charakterze uciskowym, kłującym, nasilającym się przy oddychaniu.
• Krwawienie z dróg oddechowych (krwioplucie).
• Sinica (niebieskawe zabarwienie warg/palców).
• Wysokie gorączki, dreszcze, objawy ostrej infekcji z szybkim pogorszeniem.
• Świszczący oddech, stridor, trudności w nabieraniu powietrza.
• Utrzymujący się kaszel powyżej 8 tygodni (kaszel przewlekły).
• Nagła utrata masy ciała, przewlekłe zmęczenie, nocne poty.
• Takie objawy mogą wskazywać na zapalenie płuc, astmę, zaostrzenie POChP, zatorowość płucną, odmy opłucnowej czy choroby nowotworowe.

Jakie są najczęstsze choroby płuc u dorosłych i dzieci?

Dorośli:

• Infekcje dolnych dróg oddechowych – zapalenie płuc, zapalenie oskrzeli.
• POChP (związane głównie z paleniem) – jedna z głównych przyczyn zgonów.
• Astma oskrzelowa.
• Nowotwory płuc.
• Zatorowość płucna.
• Choroby śródmiąższowe płuc – np. włóknienie płuc.
• Bezdech senny.

Dzieci:

• Astma oskrzelowa – najczęstsza przewlekła choroba układu oddechowego u dzieci.
• Infekcje wirusowe (RSV, adenowirusy, paragrypa).
• Zapalenie płuc – bakteryjne lub wirusowe
• Przewlekły kaszel poinfekcyjny.
• Dysplazja oskrzelowo-płucna u wcześniaków.
• Ciała obce w drogach oddechowych (nagły kaszel, świst → PILNE).

Czy częsty kaszel zawsze oznacza problem z płucami? Kiedy kaszel jest groźny?

Nie. Kaszel to fizjologiczny odruch oczyszczania dróg oddechowych.

Kaszel nie musi oznaczać choroby płuc, jeśli:

• pojawia się przy infekcji górnych dróg oddechowych,
• jest krótki (do 3 tygodni),
• występuje rano u alergików lub osób narażonych na smog.

Kaszel, który jest groźny:

• Kaszel przewlekły > 8 tygodni (u dzieci > 4 tygodnie).
• Kaszel z krwią.
• Kaszel z dusznością lub świszczącym oddechem.
• Kaszel nocny, napadowy – może świadczyć o astmie.
• Kaszel z utratą masy ciała – możliwe nowotwory lub gruźlica.
• W takich przypadkach zawsze wymaga diagnostyki (RTG klp, spirometria, badania laboratoryjne).

Jak palenie papierosów i e-papierosów wpływa na płuca – nawet przy „okazjonalnym” paleniu?

Palenie tradycyjne:

• Zaburza oczyszczanie rzęskowe i powoduje przewlekły stan zapalny.
• Zwiększa ryzyko raka płuca 20–30-krotnie.
• Powoduje POChP, przewlekłe zapalenie oskrzeli, rozedmę.
• Nawet kilka papierosów tygodniowo powoduje mierzalne uszkodzenie naczyń i nabłonka oddechowego.

E-papierosy:

• Dostarczają nikotynę i toksyczne aldehydy, metale ciężkie, glikol, które podrażniają drogi oddechowe.
• Mogą prowadzić do EVALI – ciężkiego zapalenia płuc związanego z wapowaniem.
• Wzmagają stan zapalny podobnie jak tradycyjne papierosy.
• Nie ma bezpiecznego poziomu palenia. Nawet okazjonalne palenie zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych i płucnych.

Jak dbać na co dzień o zdrowie płuc?

Zaleca się:

• Nie palić (i unikać biernego palenia).
• Utrzymywać prawidłową masę ciała.
• Codzienna aktywność fizyczna – poprawia pojemność płuc.
• Nawilżanie powietrza zimą.

Szczepienia:

• przeciw grypie (corocznie)przeciw pneumokokom (u osób <5 lat, >65 lat i z chorobami przewlekłymi),COVID-19 zgodnie z rekomendacjami.
• Higiena (mycie rąk, wentylacja pomieszczeń).
• Unikanie smogu i innych zanieczyszczeń.
• Regularne kontrole lekarskie, zwłaszcza u palaczy.

Jak smog i zanieczyszczenie powietrza wpływają na nasze oddychanie i jak się chronić?

Smog zawiera PM2.5, PM10, NO₂, SO₂, benzo(a)piren – wszystkie te substancje powodują:

• zaostrzenia astmy i POChP,
• większą podatność na infekcje,
• przewlekły kaszel
• podrażnienie spojówek i błon śluzowych
• wzrost ryzyka raka płuca,
• powikłania sercowo-naczyniowe.

Jak się chronić:

• Sprawdzać wskaźniki jakości powietrza i ograniczać wyjścia w dniach złej jakości.
• Używać maszyn oczyszczających w domu (z filtrem HEPA).
• Podczas wyjścia w dni smogowe – maska FFP2/FFP3.
• Wentylować dom, ale unikać otwierania okien przy dużym stężeniu PM.
• Sadzić rośliny, unikać spalania śmieci i węgla niskiej jakości.

Czy duszności przy wysiłku są normalne, czy mogą świadczyć o chorobie?

Łagodna zadyszka przy intensywnym wysiłku jest fizjologiczna.

Natomiast niepokojące są:

• duszność pojawiająca się przy niewielkim wysiłku (np. wejście kilku schodów),
• narastająca z czasem,
• współistniejąca z kaszlem, świstami, bólem w klatce piersiowej, omdleniami
• duszność, która pojawiła się nagłe – może wskazywać na zatorowość płucną lub odmę,
• duszność nocna (np. w niewydolności serca lub astmie).

W takich sytuacjach wymagana jest diagnostyka (EKG, RTG, spirometria, testy wysiłkowe).

Jak często wykonywać badania kontrolne płuc i jakie są podstawowe?

Zdrowy dorosły:

• RTG klatki piersiowej – nie rutynowo, tylko przy objawach lub wskazaniach.
• Spirometria – raz na kilka lat u osób narażonych na dym tytoniowy lub smog.
• Palacze / byli palacze: spirometria co 1–2 lata.

U osób 55–74 r.ż. z dużą historią palenia – niskodawkowa tomografia komputerowa (LDCT) w kierunku raka płuca (screening).

Dzieci:

• Spirometria przy podejrzeniu astmy (od ok. 5–6 r.ż.).
• RTG tylko przy wskazaniach.

Podstawowe badania układu oddechowego:

• Spirometria (+ test rozkurczowy).
• Saturacja (SpO₂).
• RTG klatki piersiowej.
• Badania krwi (CRP, morfologia, eozynofile).

W razie potrzeby TK klatki piersiowej, testy alergiczne, gazometria.

Wykaz poradni pulmonologicznych na terenie miasta Legionowo

NZOZ „ LEGIONOWO” - ul. gen. Józefa Sowińskiego 4 Legionowo tel.: 22 774-51-51

Wojskowy Instytut Medyczny Szpital w Legionowie - ul. Zegrzyńska 8 Legionowo tel.

22 381-25-25

MEDIQ Szpital i Poradnie Specjalistyczne ul. marsz. Józefa Piłsudskiego 20 Legionowo tel. 22 774-26-40

Przychodnia lekarska „PULS” - ul. Aleja 1 Dywizji Zmechanizowanej 16 Legionowo tel.: 22 774-10-33

Centrum Medyczne Goldenmed oddział Legionowo - ul. marsz.J. Piłsudskiego 33

tel. 22 100-41-19

Przychodnia Rodzinna - ul. Jana III Sobieskiego 49 Legionowo tel.: 22 150-30-90

MIL-MED Poradnia Medyczna – ul. Strużańska 9 Legionowo tel.: 664 001 339

CENTRUM MEDYCZNE BIAŁOŁĘKA – ul. C. K. Norwida 2 Legionowo tel.: 22 741-60-58