Miejsce pamięci dowódcy I Rejonu AK płk. Romana Kłoczkowskiego ps. „Grosz”

Urodził się w Şuşa na Kaukazie w imperium rosyjskim. Według przekazu rodzinnego był potomkiem polskich zesłańców – uczestników Powstania Styczniowego. Był synem Jana i Olimpii, miał młodszych braci: Wladysława i Mikołaja.

Ukończył rosyjskie gimnazjum i w 1915 roku rozpoczął studia prawnicze w Sankt Petersburgu. W 1916 r. wcielony do carskiej armii i wysłany na front południowy. W 1918 roku, w jednej z bitew (nieudana obrona miasta Batumi) dostał się do niewoli tureckiej, w której przebywał kilka miesięcy. Zwolniony z niewoli po zajęciu Kaukazu Południowego przez wojska angielskie, wstąpił do służby w tych wojskach. Tam awansował do stopnia podporucznika. Po zebraniu niezbędnych środków na podróż, w połowie 1920 roku, rodzina Kłoczkowskich przedostała się do Polski trafiając w najbardziej krytyczny dla Polski okres wojny z bolszewicką Armią Czerwoną.

Ppor. Roman Kłoczkowski zgłosił się do punktu poborowego i 4 sierpnia 1920 r.  został zmobilizowany i przydzielony do 23 Pułku Piechoty. Odbył kurs oficerski w Wolbromiu, po którym sam został instruktorem szkolącym poborowych. W grudniu 1920 r. zgłosił się na ochotnika do Grupy Operacyjnej Bieniakonie, otrzymał przydział do służby przy sztabie, w tym charakterze brał udział w operacji gen. Żeligowskiego (przyłączenie Wileńszczyzny do Polski).

Po zakończeniu wojny ppor. Kłoczkowski pozostał w wojsku jako oficer zawodowy. W 1922 r. otrzymał awans na stopień porucznika. W tym samym roku Roman Kłoczkowski wstąpił w związek małżeński z Jadwigą Kłoczkowską – swoją daleką kuzynką.

W 1923 r. ukończył kurs obserwatorów balonowych w Toruniu. W 1924 r. został mianowany oficerem manewrowym, a w 1925 r. dowódcą kompanii balonowej 1. Batalionu Balonowego w Toruniu. Zdobył tytuły „Pilota Balonów Wolnych” i „Pilota Sterowców”. Prowadził kolejne kursy dla podoficerów i oficerów. Otrzymywał pochwały. W 1930 r. został awansowany na stopień kapitana.

W kwietniu 1931 r. przeniesiony do 2. Batalionu Balonowego w Legionowie. Był dowódcą szkolnej kompanii podoficerskiej, kuratorem kasyna podoficerskiego i członkiem rady bibliotecznej. Wybudował dom przy ul. Słonecznej 7 i zamieszkał w nim z żoną w 1935 r. Bardzo aktywny na polu społecznym, przyczynił się do powstania Towarzystwa Przyjaciół Bukowca (część Legionowa). Cały czas był czynnym pilotem balonowym, instruktorem i zawodnikiem krajowych zawodów balonowych. W 1934 r. otrzymał prestiżową Odznakę Obserwatora Balonowego I klasy. We wrześniu 1935 r. uczestniczył w organizacji zawodów o Puchar Gordona Benneta w Warszawie jako kierownik napełniania balonów wodorem. W marcu 1939 r. otrzymał awans na stopień majora.

Jako kwatermistrz legionowskiej Bazy Balonowej bronił transportu ewakuacyjnego bazy we wrześniu 1939 r., dowodził oddziałem podczas ciężkich walk w okolicach Broszkowa. Po wygaśnięciu walk kampanii wrześniowej powrócił do Legionowa.

Mjr Roman Kłoczkowski był jednym z twórców podziemia zbrojnego w Legionowie i okolicach. W październiku 1942 r. został dowódcą I Rejonu „Marianowo-Brzozów” VII Obwodu „Obroża” Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej. Przyjął pseudonim „Grosz”. Przy sztabie rejonu zorganizował niezbędne referaty wojskowe oraz Wojskową Służbę Kobiet, Wojskową Służbę Ochrony Powstania, Kadrę Obywatelską, a także oddziały dywersji bojowej. Łączny stan uczestników konspiracji I Rejonu podległego mjr. „Groszowi” wynosił wiosną 1944 r. ponad 2300 zaprzysiężonych.

W chwili wybuchu Powstania Warszawskiego oddziały rejonu „Marianowo-Brzozów” zamknęły barykadami szosy Legionowo-Struga i Legionowo-Zegrze. Na granicy Legionowo-Chotomów wykolejono niemiecki techniczny pociąg wojskowy. Doszło do zaciętych walk. Przez trzy doby linia kolejowa Modlin-Warszawa była zablokowana.

Wobec koncentracji w Jabłonnie niemieckich dywizji pancernych i ponownego zajęcia przez Niemców legionowskich koszar, w trosce o ochronę ludności przed odwetem (groźba pacyfikacji i spalenia miasta oraz okolicznych wsi), 4 sierpnia mjr Kłoczkowski wygasił walki na terenie Legionowa. Dokonał reorganizacji oddziałów i częściowej ich demobilizacji. Zdecydował o wysłaniu oddziału do Puszczy Kampinoskiej. 7 września ok. 220 dobrze uzbrojonych żołnierzy przedostało się na drugi brzeg Wisły, a następnie dotarło do Zgrupowania Kampinos.

Gdy po upadku Powstania dowódca VII Obwodu „Obroża” AK płk Kazimierz Krzyżak z częścią sztabu i żołnierzy dostał się do niewoli, na jego miejsce wyznaczono awansowanego na podpułkownika Romana Kłoczkowskiego. Funkcję tę sprawował do stycznia 1945 r., gdy rozwiązano Armię Krajową.

Po wojnie R. Kłoczkowski próbował w Legionowie znaleźć pracę i założyć koło Uczestników Walki Zbrojnej. Początkowo nie mógł dostać żadnej stałej pracy i pracował „z dnia na dzień”. Podobno po pewnym czasie dostał pracę gońca/sanitariusza. Jedynym wyjściem był wyjazd na tzw. „Ziemie odzyskane”. Opuścił Legionowo i wyjechał do Wrocławia. Ppłk R. Kłoczkowski został wkrótce wybrany do zarządu wojewódzkiego stowarzyszenia Uczestników Walki Zbrojnej o Niepodległość i Demokrację. Został powołany na stanowisko dyrektora przedsiębiorstw przemysłowo-usługowych stowarzyszenia. Utrzymywał żywe kontakty z byłymi żołnierzami swego pułku Armii Krajowej.

Za swą postawę i walkę ppłk Roman Kłoczkowski został odznaczony przez Rząd Polski w Londynie Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari.

Działania władz komunistycznych przeciwko byłym żołnierzom AK dotknęły i ppłk. „Grosza": Wielokrotnie UB wyciągało go z domu i transportowało z Wrocławia do Warszawy na przesłuchania, które trwały po kilka dni. Po którymś powrocie do domu Roman Kłoczkowski zmarł nagle na serce w samą Wigilię - 24 grudnia 1952 roku.

Został pochowany na cmentarzu przy ul. Bujwida we Wrocławiu.

W 1966 r. Rząd Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie awansował pośmiertnie Romana Kłoczkowskiego na stopień pułkownika.

Płk Roman Kłoczkowski pozostał w pamięci legionowian jako człowiek szlachetny, bez reszty oddany Ojczyźnie i Legionowu, któremu poświęcił najlepsze lata swego życia.

Pełna biografia: W. Jeute, „Pułkownik Roman Kłoczkowski ps. „Grosz” (1894-1952)”, Muzeum Historyczne w Legionowie 2025